Եփելէ առաջ, եփած ատեն: una acción alrededor de otra
La receta es una cadena de «primero… luego…» En español la sostienen las conjunciones: «antes de cocer», «después de que enfríe». Aquí es más corto: tomas el infinitivo y le añades una terminación, sin subordinada. Por ejemplo: «Եփելէ առաջ (arrach) բանջարեղէնը (panchareghenə) մաքրէ» (mak're) — Antes de cocer, pela las verduras. Una regla del curso de armenio occidental: se trabaja con ejemplos, no se memoriza como una fórmula.
Cómo funciona
La receta es una cadena de «primero… luego…». En español la sostienen las conjunciones: «antes de cocer», «después de que enfríe». Aquí es más corto: tomas el infinitivo y le añades una terminación, sin subordinada.
-լէ առաջ (arrach) — «antes de»: al infinitivo se le añade -է (-e), y առաջ (arrach) va detrás de la palabra. Եփելէ առաջ (arrach) (yep'ele arrach) — antes de cocer. Con ետք (yedk') sale «después de»: եռալէ ետք (yedk') (yerrale yedk') — después de que hierva, ուտելէ ետք (udele yedk') — después de comer.
-ած ատեն (aden) — «cuando, mientras»: la forma en -ած más ատեն (aden), es decir, «tiempo». Ուտած ատեն (aden) (udadz aden) — cuando comes, կարդացած (gartatsadz) ատեն (aden) (gartatsadz aden) — cuando lees. Si hace falta decir la persona, añade la cola: ուտած ատենդ (adent) (udadz adent) — cuando tú comes.
-ելու համար (hamar) — «para»: տանելու համար (danelu hamar) — para llevar. Las demás formas no piden persona: quién actúa lo dice la principal. Por eso las recetas y las instrucciones están escritas casi enteras con ellas.
Tabla
| Sentido | Forma | Ejemplo |
|---|---|---|
| antes de | -լէ առաջ (arrach) | եփելէ առաջ (arrach) — antes de cocer |
| después de | -լէ ետք (yedk') | ուտելէ ետք (udele yedk') — después de comer |
| cuando, mientras | -ած ատեն (aden) | կարդացած (gartatsadz) ատեն (aden) — cuando lees |
| para | -ելու / -ալու | կտրատելու տախտակ (gdradelu dakhdag) — tabla para cortar |
| para (con համար (hamar)) | -ելու համար (hamar) | տանելու համար (danelu hamar) — para llevar |
| mediante | -ելով | սակարկելով — regateando |
Con ejemplos
- Ուտած ատենդ հեռախօսին մի նայիրudadz adent herrakhosin mi nayirCuando comes, no mires el teléfono
Cómo se asienta la regla en la cabeza
Una regla no se aprende con la explicación, sino al intentar usarla y fallar. Por eso la aplicación la trae mezclada con palabras y no como lección aparte: reaparece justo donde se te olvidó.
Preguntas frecuentes
una acción alrededor de otra: ¿cómo funciona en armenio occidental?
La receta es una cadena de «primero… luego…» En español la sostienen las conjunciones: «antes de cocer», «después de que enfríe». Aquí es más corto: tomas el infinitivo y le añades una terminación, sin subordinada.
¿Cómo se ve en una frase de ejemplo en armenio occidental?
«Եփելէ առաջ (arrach) բանջարեղէնը (panchareghenə) մաքրէ» (mak're) (yep'ele arrach panchareghenə mak're) — Antes de cocer, pela las verduras. La regla se prueba mejor con frases así que memorizándola como fórmula: en la conversación aflora justamente la frase.