Ինծի տուր: a quién y a quién
«Dame», «te llamaré», «nos espera»: para estas frases faltaban palabras; solo conocías ես, դուն, ան — el que actúa. En cuanto el pronombre pasa a ser aquello a lo que se da o a quien se ve, cambia entero: ես → ինծի, դուն → քեզ, ան → անոր, մենք → մեզ, դուք → ձեզ, անոնք → անոնց. Por ejemplo: «Ինծի ջուր տուեք, խնդրեմ» — Denme agua, por favor. Una regla del curso de armenio occidental: se trabaja con ejemplos, no se…
Cómo funciona
«Dame», «te llamaré», «nos espera»: para estas frases faltaban palabras; solo conocías ես (yes), դուն (tun), ան (an) — el que actúa. En cuanto el pronombre pasa a ser aquello a lo que se da o a quien se ve, cambia entero: ես → ինծի (indzi), դուն → քեզ (k'ez), ան → անոր (anor), մենք (menk') → մեզ (mez), դուք (tuk') → ձեզ (tsez), անոնք (anonk') → անոնց (anonts).
El gran alivio: la forma es una para los dos casos. El español separa «me» y «a mí»; aquí no hay diferencia. Ինծի տուր (indzi dur) — dame, ինծի տեսաւ (indzi desav) — me vio. Lo mismo con քեզ, մեզ, ձեզ. El conocido Բարեւ ձեզ (parev tsez) es exactamente eso: «saludos a usted».
De personas y seres animados se habla siempre «a quién»: Ես անոր կը սպասեմ (yes anor gə sbasem) — «lo espero», literalmente «a él espero». De las cosas, con la forma normal y su artículo: Ես ճամպրուկը կը տեսնեմ (yes jambrugə gə desnem). La distinción importa más de lo que parece: կանչել դոկտորին es llamar al médico, pero կանչել տաքսիին es llamar al taxi.
El orden de palabras es libre, pero no sin sentido: lo que va justo delante del verbo es lo importante de la frase. Ինծի զանգիր (indzi zankir) — llámame (no escribas). Զանգիր ինծի (zankir indzi) — llámame a mí (no a él). Las dos son correctas; el énfasis cambia.
Tabla
| Sujeto | A mí / me | Ejemplo |
|---|---|---|
| ես — yo | ինծի | Ինծի օգնիր — ayúdame |
| դուն — tú | քեզ | Քեզ կը սպասեմ — te espero |
| ան — él, ella | անոր | Անոր ասա — díselo |
| մենք — nosotros | մեզ | Մեզ հետ արի — ven con nosotros |
| դուք — ustedes | ձեզ | Բարեւ ձեզ — buenos días |
| անոնք — ellos | անոնց | Անոնց չեմ ճանչնար — no los conozco |
Con ejemplos
- Ինծի ջուր տուեք, խնդրեմindzi chur duek', khntremDenme agua, por favor
- Վաղը քեզ պիտի զանգեմvaghə k'ez bidi zankemMañana te llamo
- Անոր ասա, որ կը ուշանամanor asa, vor gə ushanamDile que me retraso
Cómo se asienta la regla en la cabeza
Una regla no se aprende con la explicación, sino al intentar usarla y fallar. Por eso la aplicación la trae mezclada con palabras y no como lección aparte: reaparece justo donde se te olvidó.
Preguntas frecuentes
a quién y a quién: ¿cómo funciona en armenio occidental?
«Dame», «te llamaré», «nos espera»: para estas frases faltaban palabras; solo conocías ես, դուն, ան — el que actúa. En cuanto el pronombre pasa a ser aquello a lo que se da o a quien se ve, cambia entero: ես → ինծի, դուն → քեզ, ան → անոր, մենք → մեզ, դուք → ձեզ, անոնք → անոնց.
¿Cómo se ve en una frase de ejemplo armenio occidental?
«Ինծի ջուր տուեք, խնդրեմ» (indzi chur duek', khntrem) — Denme agua, por favor. La regla se prueba mejor con frases así que memorizándola como fórmula: en la conversación aflora justamente la frase.