Ժամը հինգին, մէկ տարի հետո: el tiempo sin preposiciones
Cuándo, desde cuándo, hasta cuándo, dentro de cuánto: las cuatro preguntas de cualquier cita. Aquí cada pregunta tiene su terminación, y de preposición casi nada. El punto en el tiempo es la terminación -ին. Ժամը հինգին — a las cinco, ապրիլին — en abril, ժամանակին — a tiempo. Con la hora ese mismo -ին vale «a» — y el «a las» español desaparece. Por ejemplo: «Հանդիպենք ժամը հինգին, ոչ շուտ, քան հինգը» — Quedamos a…
Cómo funciona
Cuándo, desde cuándo, hasta cuándo, dentro de cuánto: las cuatro preguntas de cualquier cita. Aquí cada pregunta tiene su terminación, y de preposición casi nada. El punto en el tiempo es la terminación -ին. Ժամը հինգին (zhamə hinkin) — a las cinco, ապրիլին (abrilin) — en abril, ժամանակին (zhamanagin) — a tiempo. Con la hora ese mismo -ին vale «a» — y el «a las» español desaparece.
El intervalo es la terminación -ում (-um). Երկու ամսում (yergu amsum) — en dos meses, մէկ շաբաթում (meg shapat'um) — en una semana. La diferencia es fina: -íñ fija un punto, -ում recorre un tramo. El comienzo y el final — -ից y մինչեւ (minchev). Ժամը իննից — desde las nueve, մինչեւ հինգը (minchev hinkə) — hasta las cinco.
El desplazamiento — առաջ (arrach) y հետո (hedo), y van DETRÁS del plazo, no delante: մէկ տարի հետո (meg dari hedo) — dentro de un año, երկու օր առաջ (yergu or arrach) — hace dos días, քնելուց առաջ — antes de dormir. El «dentro de» español va a հետո, y el «hace» — a առաջ. Es fácil equivocarse: առաջ significa «delante», pero en el tiempo quiere decir «antes».
Y los adverbios de valoración temporal: մշտապես (mshdabes) — siempre, վաղուց (vaghuts) — desde hace mucho, դեռ (terr) — todavía, արդէն (arten) — ya. Todos van delante del verbo y no cambian de forma. Una trampa: դեռ con negación da nuestro «todavía no»: դեռ չեմ որոշած.
Tabla
| Pregunta | Medio | Ejemplo | En español |
|---|---|---|---|
| cuándo (punto) | -ին | ժամը հինգին | a las cinco |
| cuándo (día) | -ը / -ին | երկուշաբթի օրը | el lunes |
| en cuánto | -ում | երկու ամսում | en dos meses |
| desde cuándo | -ից | ժամը իննից | desde las nueve |
| hasta cuándo | մինչեւ | մինչեւ հինգը | hasta las cinco |
| dentro de cuánto | plazo + հետո | մէկ տարի հետո | dentro de un año |
| hace cuánto | plazo + առաջ | երկու օր առաջ | hace dos días |
| antes de qué | -ուց առաջ | քնելուց առաջ | antes de dormir |
| todavía no | դեռ + չ- | դեռ չեմ որոշած | todavía no lo he decidido |
Con ejemplos
- Հանդիպենք ժամը հինգին, ոչ շուտ, քան հինգըhantibenk' zhamə hinkin, voch shud, k'an hinkəQuedamos a las cinco, no antes de las cinco
- Երկու ամսում արդիւնքը բարելաւեցիyergu amsum artyunk'ə parelavetsiEn dos meses mejoré el resultado
- Մէկ տարի հետո կվերադառնամ, երկու տարի առաջ եմ մէկնելmeg dari hedo gveratarrnam, yergu dari arrach em megnelDentro de un año volveré; me fui hace dos años
Cómo se asienta la regla en la cabeza
Una regla no se aprende con la explicación, sino al intentar usarla y fallar. Por eso la aplicación la trae mezclada con palabras y no como lección aparte: reaparece justo donde se te olvidó.
Preguntas frecuentes
el tiempo sin preposiciones: ¿cómo funciona en armenio occidental?
Cuándo, desde cuándo, hasta cuándo, dentro de cuánto: las cuatro preguntas de cualquier cita. Aquí cada pregunta tiene su terminación, y de preposición casi nada. El punto en el tiempo es la terminación -ին. Ժամը հինգին — a las cinco, ապրիլին — en abril, ժամանակին — a tiempo. Con la hora ese mismo…
¿Cómo se ve en una frase de ejemplo armenio occidental?
«Հանդիպենք ժամը հինգին, ոչ շուտ, քան հինգը» (hantibenk' zhamə hinkin, voch shud, k'an hinkə) — Quedamos a las cinco, no antes de las cinco. La regla se prueba mejor con frases así que memorizándola como fórmula: en la conversación aflora justamente la frase.