Քսան, հարիւր, երկրորդ, քառորդ: los números más allá del diez
Los números del diez en adelante se arman con piezas ya conocidas, y se aprenden una sola vez. Para «dos billetes» y «cinco días» bastaba la primera decena; en la tienda y en el correo hacen falta decenas y millares. Por ejemplo: «Ուղեբեռի քաշը քսաներեք կիլոգրամ է» — El peso del equipaje son veintitrés kilos. Una regla del curso de armenio occidental: se trabaja con ejemplos, no se memoriza como una fórmula.
Cómo funciona
Los números del diez en adelante se arman con piezas ya conocidas, y se aprenden una sola vez. Para «dos billetes» y «cinco días» bastaba la primera decena; en la tienda y en el correo hacen falta decenas y millares.
Del once al diecinueve — «diez más». Տասնմէկ (dasnmeg), տասներկու (dasnergu), տասներեք (dasnerek'), տասնչորս (dasnchors), տասնհինգ (dasnhink), տասնվեց (dasnvets), տասնյոթ, տասնութ (dasnut'), տասնինը (dasninə). Todo junto, con տասն- (dasn) delante. Ninguna raíz imprevisible: si sabes տասը (dasə) y երեք (yerek'), ya sabes տասներեք.
Decenas, centenas, millares. Քսան (20), երեսուն (30), քառասուն (40), հիսուն (50), վաթսուն (60), յոթանասուն (70), ութսուն (80), իննսուն (90). Desde el cuarenta se oye el número de origen: քառ- viene de չորս (chors), յոթանա- de յոթ (yot'), ութ- (ut') de ութ (ut'). El número compuesto se escribe junto: քսաներեք (k'sanerek') — veintitrés, քառասունհինգ — cuarenta y cinco. Las centenas y los millares, al revés, separados: հարիւր հիսուն (haryur hisun), երկու հազար քսան (yergu hazar k'san). Luego հարիւր (100), հազար (1000), միլիոն (milion); y el cero, զրո (zro).
Tras el número, singular. Հինգ մետր (hink medr), քսան սանտիմետր (k'san sandimedr), հարիւր գրամ (haryur kram) — y con las medidas la regla no tiene excepciones. Los ordinales — la terminación -րդ: երկրորդ (yergrort), երրորդ (yerrort), հինգերորդ (hinkerort); «primero» es առաջին (arrachin), sin -րդ alguno. La fecha va en dativo: մարտի ութին (mardi ut'in) — a ocho de marzo, ամսի տասնհինգին (amsi dasnhinkin) — a quince del mes. Y las fracciones: կես (ges) — mitad, քառորդ (k'arrort) — cuarto, մէկուկես (meguges) — año y medio / uno y medio, los porcentajes, տոկոս (dogos): տասը տոկոս (dasə dogos).
Tabla
| Número | Cómo se arma | Ordinal |
|---|---|---|
| 11 — տասնմէկ | տասն- + մէկ | տասնմէկերորդ |
| 13 — տասներեք | տասն- + երեք | տասներեքերորդ |
| 20 — քսան | palabra propia | քսաներորդ |
| 40 — քառասուն | քառ- de չորս | քառասուներորդ |
| 70 — յոթանասուն | յոթանա- de յոթ | յոթանասուներորդ |
| 23 — քսաներեք | junto | քսաներեքերորդ |
| 150 — հարիւր հիսուն | separado | հարիւր հիսուներորդ |
| 1 — մէկ | palabra propia | առաջին — excepción |
| 1/4 — քառորդ | de չորս | — |
| 1,5 — մէկուկես | մէկ + ու + կէս | — |
Con ejemplos
- Ուղեբեռի քաշը քսաներեք կիլոգրամ էugheperri k'ashə k'sanerek' gilokram eEl peso del equipaje son veintitrés kilos
- Արարատի բարձրութիւնը հինգ հազար հարիւր երեսունյոթ մետր էararadi partsrut'yunə hink hazar haryur yeresunyot' medr eLa altura del Ararat son cinco mil ciento treinta y siete metros
- Երկրորդ փորձից ստացվեց, առաջինից՝ ոչyergrort p'ortsits sdatsvets, arrachinits vochAl segundo intento salió; al primero, no
Cómo se asienta la regla en la cabeza
Una regla no se aprende con la explicación, sino al intentar usarla y fallar. Por eso la aplicación la trae mezclada con palabras y no como lección aparte: reaparece justo donde se te olvidó.
Preguntas frecuentes
los números más allá del diez: ¿cómo funciona en armenio occidental?
Los números del diez en adelante se arman con piezas ya conocidas, y se aprenden una sola vez. Para «dos billetes» y «cinco días» bastaba la primera decena; en la tienda y en el correo hacen falta decenas y millares.
¿Cómo se ve en una frase de ejemplo armenio occidental?
«Ուղեբեռի քաշը քսաներեք կիլոգրամ է» (ugheperri k'ashə k'sanerek' gilokram e) — El peso del equipaje son veintitrés kilos. La regla se prueba mejor con frases así que memorizándola como fórmula: en la conversación aflora justamente la frase.